Daarna was het als vanouds gezellig bijpraten met alle zorgverleners en vrijwilligers uit de palliatieve zorg.
De volgende bijeenkomst van Café Doodgewoon West-Brabant is op 20 april. Manu Keirse is de spreker. Aanmelden is verplicht deze keer, dit kan via cafe@doodgewoonwestbrabant.nl. Inschrijvingen worden behandeld op volgorde van binnenkomst.
Café Doodgewoon West-Brabant op donderdag 9 februari om 19.30 uur, de Binnentuin van TWB, Belder 2, Roosendaal.
Deze keer gaat Café Doodgewoon West-Brabant het onderwerp ‘Euthanasie en de Levenseindekliniek’ behandelen. Wie komen daarvoor in aanmerking? Wat is de rol van de Levenseindekliniek?
Simon van Hemsbergen, huisarts in Willemstad, is ook arts bij de Stichting Levenseindekliniek (SLK). Hij houdt een presentatie over zijn werk voor de SLK. Het verhaal van Simon duurt ongeveer een uur. Na de pauze gebruiken we de resterende tijd voor vragen en discussie en staan nog even stil bij het meest recente wetsontwerp van de minister en D66.
Na afloop is er ruimte en tijd om onder het genot van een hapje en een drankje na te praten. De toegang is gratis. Aanmelden hoeft niet maar mág wel. Dat kan via cafe@doodgewoonwestbrabant.nl.
In 2017 zullen we vier maal een Café Doodgewoon West-Brabant organiseren. Op donderdag 20 april gaat Manu Keirse een lezing houden.
Voor donderdag 13 juli wordt het programma ingevuld met een theaterstuk.
Op donderdag 9 november zal specialist ouderengeneeskunde Lisette Birkhoff een avond verzorgen over Stoppen met Eten en Drinken: STED
Vrijwilligers en professionele zorgverleners in de palliatieve zorg met elkaar in contact brengen om de samenwerking te bevorderen door ervaringen uit te wisselen en informatie te delen rond de palliatieve zorg aan de hand van thema-avonden. De palliatieve patiënt staat hierbij steeds centraal, uiteindelijke doel is om zo optimaal mogelijke zorg te verlenen aan de palliatieve patiënt in de regio.
Op dinsdag 10 januari 2017 werden de vrijwilligers en hun partners welkom geheten bij de feestelijke nieuwjaarsbijeenkomst van VPTZ West-Brabant & Tholen in Bovendonk in Hoeven. Door samen het glas te heffen heeft het bestuur iedereen willen bedanken voor hun grandioze inzet in het bijstaan van mensen in hun laatste levensfase en hun naasten.
Blij dat jullie “er zijn”, zo opende bestuurslid Jan Luijten de avond. Traditioneel komen mensen die op enigerlei manier verbonden zijn, beroepshalve, politiek of sportief, in januari samen om elkaar het beste voor het komende jaar toe te wensen. Ook wij zijn uitgenodigd voor een feestelijke nieuwjaarsbijeenkomst van onze vrijwilligersorganisatie, dit keer op Conferentiecentrum Bovendonk , een locatie “vol inspiratie”.
Jan Luijten
Als bestuur zijn we er om onze organisatie draaiende te houden: voldoende menskracht op het gewenste kwaliteitsniveau, gefaciliteerd door onze geldverstrekkers. Hoewel, de centrale motor voor dit draaien is in de handen van Ellen en Louise, samen met regiocoördinatoren Koosje, Joke, Terry Gemma en Hermie. Ellen weet haar enthousiasme over ons werk, zowel intern als buiten onze organisatie overtuigend en innemend over te brengen. Graag een groot applaus voor hen allemaal.
Communicatie over het VPTZ-werk is onmisbaar, uiteenlopend van praktische zaken op de werkvloer van de cliënt tot abstracte beleidszaken. Graag wijs ik op de diverse informatiebronnen : websites van onze VPTZ West-Brabant & Tholen, van het Landelijk Steunpunt VPTZ, van Café Doodgewoon West-Brabant en van het Netwerk Palliatieve Zorg. Je ziet duidelijk dat ook maatschappelijk en politiek de laatste levensfase meer aandacht krijgt. De thema’s voltooid leven en euthanasie kwamen en komen geregeld in de pers.
Het aantal inzetten in 2016 is gestegen naar ruim 150. We kregen 134 nieuwe cliënten, waarvan 25 intramuraal, terwijl er 19 meekwamen uit 2015. Als bestuur willen wij opnieuw waardering en respect uitspreken aan alle vrijwilligers, voor jullie bereikbaarheid, inzetbaarheid, geleverde inzet en inlevingsvermogen in 2016.
Het voeren van gesprekken met mensen dichtbij hun sterfbed is een van de vaardigheden van onze vrijwilligers. Dat deed ook een Australische verpleegster werkzaam in de palliatieve zorg. Ze schreef er een boek over: “The top five regrets of dying”, waarin mensen aangaven hoe ze terugkeken op hun leven. Jan somt ze op:
Ik wilde dat ik de moed had gehad om trouw te blijven aan mijzelf , in plaats van te leven zoals anderen van mij verwachtten. Veel patiënten betreurden dat ze hun dromen zo snel hadden opgegeven (associatief gedrag);
Ik wilde dat ik niet zo hard had gewerkt. Blijkbaar spijt, te weinig tijd te hebben gehad voor partner en kinderen;
Ik wilde dat ik de moed had gehad om mijn gevoelens uit te spreken. Onderdrukte emoties hadden tot verbittering en wrok geleid;
Ik wilde dat ik mijn vriendschappen beter had onderhouden. Blijkbaar misten mensen hun vroegere vrienden;
Ik wilde dat ik mezelf had toegestaan om gelukkiger te zijn. Angst voor verandering had ervoor gezorgd dat veel mensen waren blijven hangen in een leven waar ze eigenlijk niet tevreden over waren.
Naast “guilty pleasures” kennen we blijkbaar ook “guilty regrets”. Volledig zonder spijt te sterven lijkt echter een illusie. Maar om aan het eind achter alle voornoemde 5 punten een vinkje te moeten zetten, dat is weer het andere uiterste. Jan citeert tot slot een frase van beeldhouwer Marc Quinn: “Alle koolstof atomen in je lichaam hebben deel uitgemaakt van andere lichamen -van mens, dier of plant. Na je dood gaan ze weer op in de koolstofketen. Het leven is een cyclus en dat is een troostrijke gedachte (“ the circle of life”)”. Deze bewoording klinkt wetenschappelijker dan : “mens, gij zijt uit stof gemaakt en tot stof zult gij wederkeren”. Dat duidt nu al op as en de woensdag na carnaval , maar dás nog te vroeg ondanks de religieuze sfeer die Bovendonk nog uitademt. Laten we er voor onszelf eerst maar een geanimeerd samenzijn van maken met straks ook een smakelijke koolstof-intake.
Regiocoördinator Ellen van der Weijde bedankt natuurlijk de jubilarissen (Tineke, Dieneke, Avril, Corrie, Joke en Toos) en noemt de vrijwilligers die ziek zijn, of om andere reden vanavond niet aanwezig konden zijn.
Een prachtig gedicht van Nelson Mandela sluit haar relaas af. Daarna wordt er lekker gegeten en gedronken. Dank aan Raymond Koek voor de foto’s.
Het is weer een hele geslaagde en gezellige avond.
Op 6 oktober 2016 vond de Internationale Dag van de Palliatieve Zorg plaats. Tijdens de bijeenkomst in Gouda sprak staatssecretaris Van Rijn de bijzonder hoogleraar Vrijwilligers Palliatieve Terminale zorg , Anne Goossensen, en de bezoekers toe via een videoboodschap: ‘De inzet van opgeleide vrijwilligers in de palliatieve terminale zorg is absoluut onmisbaar’.
VPTZ-lid Terminale zorg thuis en hospice Midden Holland organiseerde op de Internationale Dag van de Palliatieve zorg een lezing door Anne Goossensen, bijzonder hoogleraar Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg Nederland over de waarde de vrijwilligers. Staatssecretaris Van Rijn sprak via een videoboodschap zijn waardering uit voor haar hoogleraarschap. De staatssecretaris vindt de inzet van opgeleide vrijwilligers in de palliatieve zorg absoluut onmisbaar. Hij heeft er met de aanpassing van de subsidieregeling dan ook voor gezorgd dat zij steeds meer ingezet kunnen worden. Niet alleen in hospices of thuis-situaties, maar vanaf nu bijvoorbeeld ook in verpleeg- en verzorgingshuizen.
VPTZ West-Brabant & Tholen heeft al jaren geleden afspraken gemaakt met zorginstellingen in de regio. De toegevoegde waarde van gespecialiseerde VPTZ-vrijwilligers staat buiten kijf.
Tijdens de laatste grote vrijwilligersvergadering op 11 oktober namen wij officieel afscheid van de vrijwilligerscoördinatoren Lenny Verresen en Monique Snepvangers. Monique kwam meer dan 15 jaar geleden als vrijwilligster bij VPTZ West-Brabant & Tholen, Lenny zes jaar geleden.
Partir c’est mourir un peu, maar dat geldt niet voor beide dames, want wij gaan hen zeker nog ontmoeten bij de bijeenkomsten van Café Doodgewoon West-Brabant, het jubileum, etc. Wij zijn hen enorm dankbaar voor de vele jaren die zij hebben besteed aan het bijstaan van de medemens in nood en wensen hen alle succes met hun bezigheden in de toekomst.
Gemma Wagemakers en Hermie Derks zijn inmiddels in de voetsporen van Lenny en Monique getreden. Het vijfkoppige coördinatorenteam is daarmee weer compleet.
Bij VPTZ West-Brabant & Tholen bieden 55 vrijwilligers hulp en ondersteuning bij de mensen thuis, om daarmee de mantelzorgers van cliënten in de palliatieve terminale fase te ontlasten.
Ook worden we gevraagd in verzorgings-, verpleeghuizen en andere instellingen. “Laat niemand in eenzaamheid sterven” is de slogan van de Vrijwilligers Palliatief Terminale Zorg ( VPTZ) in de samenwerking met verpleeg- en verzorgingshuizen.
Lenny Monique
Het afscheidslied werd geschreven door Joke Frankhuijzen.
Bestuurslid Marijke de Kraker hield een mooie speech aan het begin van de avond.
De stichting VPTZ West-Brabant & Tholen biedt daar waar nodig tijd, aandacht en ondersteuning aan diegenen die weten dat zij binnen niet al te lange tijd gaan overlijden. Vanaf 1 september 2016 is ons coördinatieteam versterkt met Gemma Wagemakers en Hermie Derks.
Gemma Wagemakers Hermie Derks
Gemma gaat het werkgebied Bergen op Zoom en Woensdrecht beheren, Hermie gaat als vliegende kiep aan de slag en valt in waar dat nodig is. We zijn als VPTZ erg blij met deze twee nieuwe enthousiaste vrijwillige coördinatoren en wensen hen alle succes.
Gemma en Hermie maken nu deel uit van een hecht netwerk. Met elkaar dragen wij ertoe bij dat iemand in die belangrijke laatste levensfase de regie kan houden over zijn of haar leven.
Hier is ook een woord van dank op zijn plaats aan Lenny Verresen en Monique Snepvangers, die jarenlang deze vervullende positie hebben bekleed. We nemen officieel afscheid van hen in de vergadering van oktober.
Op 1 maart 2016 bezoekt Shoona Tahitu de vergadering van VPTZ West-Brabant & Tholen bij TWB in Roosendaal. De cultureel antropologe en projectleider diversiteit van tanteLouise-Vivensis houdt vanavond een inleiding over de Islam. De avond staat in het teken van verschillende thema’s binnen de zorg in de Islam, zoals rituelen in de palliatieve fase.
De Nederlandse gezondheidszorg krijgt steeds meer te maken met cliënten van migranten afkomst die palliatieve zorg behoeven. Vooral in de laatste levensfase is optimale kwaliteit van zorg van wezenlijk belang. Zowel formele en informele zorg aan de cliënt als zorg voor de nabestaanden er omheen. Onder andere onvoldoende kennis van religie en cultuur bemoeilijkt het kunnen bieden van optimale zorg. Daarom begint Shoona met een kennischeck. Wat zijn de pijlers binnen de Islam, hoeveel migranten kennen wij eigenlijk in de regio, wat houden de cultuur en religie eigenlijk in? Het blijkt dat we minder weten over de Islam en bijbehorende gewoontes als we zouden willen.
Van de migranten in onze regio is de meerderheid Marokkaan, Turk of uit voormalig Nederlands Indië. Bijna één op de vier inwoners in Roosendaal en Bergen op Zoom is migrant. Van alle migranten is de Islam de grootste gemene deler. De Islam is meer dan een religie, het bepaalt ook de cultuur.
In bijna alle communicatie spelen culturele verschillen een rol. Bij mensen met een verschillende culturele achtergrond kunnen er makkelijk misverstanden ontstaan. Vooral in de gezondheidszorg kunnen de culturele verschillen de kwaliteit van zorg en hulp in gevaar brengen. In de communicatie met migranten is het allereerst belangrijk dat een zorgverlener zich probeert te verplaatsen en zijn/haar manier van denken en waarnemen. Bewust is van de eigen culturele bril en deze probeert af te zetten. Ook al leren we hier vanavond iets over de Islam, iedere cliënt kan er zijn/haar eigen gewoontes op nahouden.
Shoona bespreekt de vijf zuilen, geboden, rechten en plichten en een aantal rituelen rondom sterven en dood. Hoewel de dagopvang onder migranten groeiende is wordt in het algemeen de zorg op het einde van het leven door de eigen familie gegeven. Het bezoeken van een zieke wordt als een religieuze plicht gezien. In de Islam komt gezondheid, ziekte en de dood van God. God stuurt zowel de ziekte als de genezing. De moslim gelooft dat Allah alles heeft voorbeschikt en dat alles wat de mens overkomt een bedoeling heeft. Verschillende stromingen binnen de Islam leggen andere accenten in de visie op gezondheid, ziekte en dood.
De feestelijke bijeenkomst op 10 februari jl. heeft een speciale uitstraling gekregen door een ongewone gebeurtenis. De avond is overigens voor iedereen een heel gezellige avond geworden, maar voor jubilaris Nel Biemans in het bijzonder.
Rond de klok van vier uur worden de vrijwilligers verwacht in de gerieflijke locatie Brasserie Tivoli in Oudenbosch. Een ‘aangeklede borrel’ staat op de uitnodiging, partner of introducé is welkom. Dit draagt bij tot een geroezemoes van stemmen, mensen die elkaar hartelijk begroeten en bijpraten. Sommigen hebben elkaar al een tijdje niet gezien. De stemming zit er al snel goed in.
Bram Klijnsma
Na een uurtje vraagt voorzitter Bram Klijnsma de aandacht. Hij heet de VPTZ-ers met aanhang van harte welkom. “Het gaat goed met VPTZ West-Brabant & Tholen, zo vertelt hij. Financieel zijn we een gezonde organisatie. Dat komt o.a. door de subsidie die we ontvangen, maar ook door sponsoren en andere inkomsten zoals bijvoorbeeld de Lionsclub Scaldis, Monuta en Charitas Roosendaal”.
Bram somt een aantal wetenswaardigheden op over 2014:
150 inzetten, waarvan 15 intramuraal.
17 nieuwe vrijwilligers, 3 introductiecursussen.
Een nieuw logo, de vernieuwde website.
Wisselingen in het bestuur, opvolging van vrijkomende functies die wonderwel vrij eenvoudig te verwezenlijken zijn. Dit geldt ook voor het werven van de coördinatoren, we hebben er nu 5!
Verder was er plaats voor deskundigheidsbevordering, zijn we naar Huissen geweest en waren er de grote bijeenkomsten. Een vol jaar, 2014 en veel plannen voor het nieuwe jaar, 2015.
Bram: “Dit jaar gaan we verder met het werven van nieuwe vrijwilligers. In maart start er weer een nieuwe cursus voor aspiranten. Er zijn projecten waaraan gewerkt wordt: er komen nieuwe folders, er wordt aan een kwaliteitssysteem gewerkt en een heel nieuw project is ‘Café Doodgewoon’. Verder komt er een workshop waar de vrijwilligers leren hoe je omgaat met cliënten met een oorlogsverleden. Ook de samenwerking met zorginstellingen, Netwerk Palliatieve Zorg en Stichting Stem is volop in ontwikkeling. Verder is het belangrijk voor onze afdeling PR-activiteiten te ontplooien, te werken aan naamsbekendheid. Ik hoor het van vrijwilligers: ’de familie waar we werken, die weet wel wat wij doen. Maar in onze eigen omgeving weten mensen vaak niet wat wij doen’. Daaraan gaan we werken.
Voorts wil ik de mensen bedanken die met veel energie de kar trekken, de bestuursleden, Ellen en Louise, de coördinatoren en ook Rianne, Aad, Lucien en Raymond. Maar vooral: de vrijwilligers, want die staan altijd klaar. ‘Als we bellen zegt negen op de tien vrijwilligers: Ja!’ dit hoorde ik van een van de coördinatoren en vind dit heel bewonderenswaardig.
VPTZ West-Brabant & Tholen heeft een goede toekomst volgens de voorzitter. Het enthousiasme waarmee iedereen werkt helpt daarin mee. Het bestuur zal zijn uiterste best blijven doen om het de vrijwilligers en coördinatoren mogelijk te maken hun werk voor de cliënten zo goed mogelijk uit te voeren. Een goed 2015 voor eenieder die betrokken is met VPTZ West-Brabant & Tholen!”
De microfoon wordt overgenomen door Ellen van der Weijden die een prachtige tekst voorleest.
Ellen: “Dan nu aan mij de eer om wat mensen in het zonnetje te zetten”.
Zij roept de coördinatoren naar voren: Lenny, Monique, Joke en Terry. Koosje kon vandaag helaas niet aanwezig zijn. “Eén keer in het jaar moet het mogen om jullie, ‘en plein public’ te vertellen hoe groot de waardering is. Voor jullie geldt echt: ‘er zijn als het er omgaat’. Bij de cliënten, vrijwilligers en naar elkaar toe. Wij zijn een team samen met Louise, ieder met z’n eigen taken. Jullie verantwoordelijkheidsgevoel, nauwgezetheid en heel veel tijd, maken dat de VPTZ West-Brabant & Tholen is wat het momenteel is. Dank jullie wel! Dat verdient een bloemetje en natuurlijk een groot applaus”.
Lenny Verresen, Rya den Engelsman en Joke Keur
Dan is het de beurt aan de jubilarissen. Voor 3 vrijwilligers zijn er bloemen omdat ze vijf jaar vrijwilliger zijn: Rya den Engelsman, Joke Keur en Lenny Verresen. Voor iedere jubilaris heeft Ellen een bijzonder persoonlijk woord. Dat geldt ook voor de jubilarissen die tien jaar vrijwilliger zijn: Jolanda Langen en Miek van den Bergh. Riet Dekkers is 15 jaar vrijwilliger, alle lof en felicitaties. Vervolgens is het de beurt aan Nelly … Ellen: “24,5 jaar is zij vrijwilliger bij VPTZ, wat een tijd. Samen hebben we besloten om jou in september in het zonnetje te zetten, daar kom je niet onderuit. Nelly bedankt!
Surprise!
“Tot slot, Nel Biemans, een bijzonder jubileum, zij is 25 jaar vrijwilliger. Zo bijzonder dat wij hebben gemeend de mensen uit te nodigen, die jou dierbaar zijn”. Nel staat naast Ellen en ziet met verbazing haar geliefden binnen komen. Dat heeft ze vast niet verwacht. “En omdat het zo een bijzonder jubileum is” vervolgt Ellen, “wil ik graag het woord geven aan óók bijzondere man, de burgemeester van Halderberge, Giel Janssen”.
“Ze zeiden tegen mij: je moet daar eens naar toe gaan, daar is vanavond een speciaal feestje, van de vrijwilligers in de palliatieve zorg”, zo begint de burgemeester zijn verhaal. Hij vertelt dat hij het bijzonder vindt waar onze vrijwilligers mee bezig zijn.
“Toen ik me aan het inlezen was, me erin verdiepte realiseerde ik mij hoe bijzonder dit werk is. Iemand begeleiden in de laatste fase. Je kunt dat meemaken in je persoonlijk leven, dan neem je afscheid van iemand. Bij jullie gebeurt dat dus vaak, ik krijg daar toch een beetje kippenvel van”. Hij richt zich tot Nel: “Ik heb begrepen dat u dit al 25 jaar doet. Ik heb eens uitgerekend hoe oud u was toen u met dit werk begon, ik dacht: ‘dan heb je toch andere dingen aan je hoofd’”. Hij richt zich tot een van zijn begeleiders: “Corné, geef mij dat ding eens even aan”. Hij krijgt zijn ambtsketen aangereikt en doet deze om. “Tja, dat ding heb ik niet altijd om, maar het protocol vereist dit voor zo’n moment als dit. U voelt nu misschien al een beetje waar dit naar toe gaat. Er zijn namelijk mensen die brieven hebben geschreven naar een organisatie. En die organisatie gaat dan informeren bij justitie, of u zich wel netjes gedragen hebt”. Hij kijkt veelbetekenend maar Nel. Die is zich van geen kwaad bewust, natuurlijk.
De burgemeester neemt opnieuw het woord: ”Die organisatie heeft gehoord dat u dit werk dus al heel lang doet, dat u veel betekent voor de samenleving. Dat moet gewaardeerd worden. En dan ga ik die woorden zeggen: Het heeft Zijne Koninklijke hoogheid behaagd”, en hij spelt bij Nel het draaginsigne op. “U allen van harte gefeliciteerd” besluit hij zijn betoog. Daar moet natuurlijk op gezongen worden, in de gloria, hiep hiep hiep, hoera!
Het is heel ontroerend te zien hoe de familie en later de vrijwilligers Nel hartelijk feliciteren met haar zeer verdiende onderscheiding. Het officiële gedeelte van deze avond is voorbij, glazen worden gevuld en bordjes met lekkere gerechten worden rondgebracht. De vrijwilligers zoeken elkaar op, in geanimeerd gesprek met elkaar over hun mooie werk, maar natuurlijk ook over andere onderwerpen. Ook de partners worden betrokken in het gezellige ‘geroezemoes’ en lijken het goed naar hun zin te hebben. Na nog een heerlijk dessert en een kopje koffie loop de brasserie uiteindelijk langzaam leeg. “Dag, tot snel”, zo klinkt het. VPTZ West-Brabant & Tholen is trots op haar vrijwilligers, in het bijzonder op die ene die vandaag bijzonder is onderscheiden.
Samenkomen met dertig vrijwilligers in ‘bezinningsoase’ het Dominicanenklooster in Huissen. Dat was het cadeau voor VPTZ West-Brabant & Tholen op 18 en 19 september 2014, mede mogelijk gemaakt door een gulle gift van Charitas in Roosendaal. Wat zijn we er blij mee!
We hebben het kloosterritme ervaren, waarbij we welkom waren in de ochtend en avond dienst. We zijn in de watten gelegd door de koks, die met zorg en aandacht van verse producten van het seizoen heerlijke maaltijden zonder kunstmatige toevoegingen hebben geserveerd. We hebben elkaar op prettige wijze beter leren kennen.
Gedurende de twee dagen werden vier workshops gegeven in twee groepen. Uit Vrouwenpolder, het paradijselijk Zeeuwse Landgoed ’t Vierendeel, kwam Clementine van Opstal. Zij verzorgde een workshop bloemsierkunst met druivenranken en andere natuurproducten van eigen wijngaard en tuin.
Meditatieles werd gegeven door Erna Bakker en Theo Menting. We leerden ontspannen. We kregen inzicht en ervoeren aan den lijve wat het brengt wanneer je in het NU bent en leeft: minder stress, meer innerlijke rust en verbinding met dat wat er echt toe doet in het leven.
Bert Buizert van Stichting STEM gaf in twee sessies inzicht in de wijze waarop verschillende bevolkingsgroepen aankijken tegen de laatste levensfase. Sommige mensen weten dat ze niet lang meer te leven hebben of maken het van dichtbij mee. Voor anderen is dit nog heel ver weg. Maar bijna iedereen vindt het moeilijk om erover te praten. Want waar moet je het over hebben? Hoe doe je dat? En waarom zou je praten over doodgaan?
Te veel mensen sterven bijvoorbeeld, tegen hun zin in een ziekenhuisbed. Dat is, zeker in ons land, niet nodig en dat is ook niet wat de meeste mensen willen.
STEM staat voor Sterven op je Eigen Manier en is opgericht door praktijkmensen uit de medische zorg. STEM wil sterven uit de taboe- en medische sfeer halen en een volwaardige plaats in het leven geven door mensen te stimuleren over sterven te praten en handvatten te bieden hoe ze dat kunnen doen. STEM wil zorg en mensen bij elkaar brengen.
Uit onderzoek blijkt dat tevredenheid over de laatste levensfase vooral wordt ingegeven door de aanwezigheid van familie en vrienden. En of mensen in staat zijn zelf de regie te voeren in het realiseren van hun keuze.
De vrijwilligers van VPTZ hebben door oefeningen van Bert Buizert inzicht gekregen in eigen voorkeuren en valkuilen. We zijn ons bewust geworden van de groepen (proactieven, onbevangenen, socialen, vertrouwenden en rationelen) en hopen daardoor nog beter in te kunnen spelen op specifieke situaties. Er zijn, als het er om gaat! Als sterven dichtbij komt.
Lenny 
Monique
